Powstanie styczniowe – upadek, który wzmacnia

powstanie styczniowe obraz artur grottger 1864

Drugim wielkim zrywem przeciwko zaborcy – carskiej Rosji – w XIX wieku było powstanie styczniowe. Jednocześnie było to największe powstanie narodowe. Uciemiężony naród polski marzył o wolności. Od niemal wieku pozostawał pod panowaniem państw zaborczych. Sytuacja, w jakiej żyli Polacy była już nie do zniesienia i po nieudanym powstaniu listopadowym postanowiono podjąć kolejną próbę odzyskania wolności i Ojczyzny.

Dążenie do wolności – przyczyny wybuchu powstania styczniowego

Polacy bacznie obserwowali arenę międzynarodową. Przegrana Rosji w wojnie krymskiej na nowo obudziła nadzieję na wygraną z caratem. Nadzieje te były potęgowane jeszcze śmiercią cara Mikołaja I i Iwana Paskiewicza – brutalnych ciemiężycieli narodu. Nowy car – Aleksander II – poprzez swoje reformy, ułatwił Polakom działanie.

Coraz prężniej zaczęły działać organizacje młodych ludzi pobudzonych narodowym marzeniem o wolności, którzy stali się motorem napędowym w mającym nadejść powstaniu.

Zarzewie powstańczego ognia

Doskonałą okazją do ekspresji ducha narodowowyzwoleńczego stały się manifestacje, które były zapowiedzią przyszłych działań. Jedną z takich manifestacji stał się pogrzeb zmarłej wdowy po wielkim obrońcy Woli z powstania listopadowego – generale Józefie Sowińskim. Manifestacja zgromadziła kilkanaście tysięcy rodaków. To właśnie powstanie listopadowe stało się fundamentem tych protestów. W rocznice Nocy listopadowej odbyła się kolejna demonstracja.

Następne zloty również nawiązywały do wydarzeń sprzed 30 lat. Podczas nich śpiewano patriotyczne pieśni, ubierano się w stroje narodowe. Każdy z tych protestów bezlitośnie traktowany był przez władze carskie. Pomimo tych represji, duch Polaków był niezwyciężony, dlatego też car Aleksander II szukał dobrego rozwiązania niespokojnej sytuacji. Pomimo to manifestacje nasilały się, nie tylko w Warszawie, ale i w innych rejonach okupowanych ziem.

Polacy stanowczo domagali się zmiany obecnej sytuacji i przeprowadzenia reform. Aleksander Wielopolski – naczelnik rządy Królestwa Polskiego chciał za wszelką cenę uniknąć powstania, dlatego też wprowadził „brankę” – przymusowy pobór do wojska. Działanie to jeszcze bardziej rozwścieczyło naród. Stronnictwo Czerwonych, zrzeszające studentów i inteligencję, stawało się coraz liczniejsze i planowało wybuch powstania na wiosnę 1863 roku, jednakże poczynania Wielopolskiego doprowadziły do powstania Tymczasowego Rządu Narodowego, który proklamował powstanie 22 stycznia 1863 roku.

Jan Matejko – Polonia 1863

Wybuch powstania i przebieg działań

Wybuch postania szybko obejmował kolejne tereny okupowanych ziem. Z Królestwa Polskiego działanie rozszerzyło się na ziemie litewskie. Zaraz po tym ruch powstańczy dotarł na Białoruś i Ukrainę. Wielkie wsparcie płynęło od rodaków pozostających na ziemiach spod zaboru austriackiego i pruskiego. Całość nie była jednak wystarczająco dobrze zorganizowana i zaplanowana by rokować sukces.

Kilkadziesiąt powstańczych oddziałów było rozrzucone na wielkim terenie. Stawiający opór carskim wojskom to głównie partyzanci, nie mający specjalistycznego szkolenia wojskowego oraz broni. Szanse więc nie były równo rozłożone. Przewaga Rosji była zdecydowana. Rozproszenie rządu i nie do końca dobre kierowanie powstaniem kończyło się tym, że każdy kolejny dyktator porzucał swoje stanowisko i zmuszony był do ucieczki.

W maju 1863 kierownictwo nad powstanie zostało powierzone ugrupowaniu „Białych”, które swoje nadzieje pokładało w mającej nadejść pomocy z zachodu Europy. Jednakże żadna pomoc nie dotarła. Szala zwycięstwa coraz mocniej przechylała się na stronę carskiej Rosji. Pomimo poparcia Zachodu nikt nie śmiał się przeciwstawić rosyjskiej potędze. Nową nadzieję przyniósł dopiero Romuald Traugutt, który dowództwo nad zrywem przeją w październiku 1863 roku. Traugutt od razu zabrał się do reorganizacji powstańczych formacji tworząc wojsko. To i inne działanie mające na celu reanimację powstania niestety nie pozwoliły na wygraną.

Car Aleksander II 2 marca 1864 roku wprowadzając dekret nadający ziemię chłopom znacznie osłabił działania powstańcze. Miesiąc później Traugutt dostał się do niewoli. Pojmano także jego współpracowników, co wieściło koniec powstania. Przez kilka miesięcy działały jeszcze pojedyncze powstańcze oddziały, a wśród nich oddział księdza Brzóski, który wytrwał stawiając opór aż do maja 1865 roku. Nic już nie uchroniło powstania przed upadkiem.

Skutki powstania styczniowego

Za powstanie styczniowe, przez które sprzeciwiono się władzom carskim, przyszło Polakom zapłacić słoną cenę. W trakcie walk dziesiątki tysięcy ludzi oddało życie za Ojczyznę. Kolejne setki cielono do armii carskiej bądź stracono, w tym księdza Brzóskę, który został powieszony. Tysiące Polaków zostało zesłanych na Sybir, skąd zdecydowana większość nigdy nie wróciła. Także tysiące rodaków przesiedlono, skonfiskowano ich cały dobytek.

Straty ludzkie i materialne były niewyobrażalne. Polska doznała kolejnych represji. Przez kolejne lata prowadzono bezwzględną rusyfikację oraz zlikwidowano autonomię Królestwa. Język polski stał się zakazany, a jego miejsce miał zająć język rosyjski. Walka z oświatą i kulturą zakrojona była na szeroką skalę. Miastom odbierano prawa miejskie. Zamykano polskie uczelnie wyższe. Uderzono w wartości religijne dokonując kasaty klasztorów. Polska wyrwana z map miała być także wyrwana z serc Polaków. Tak się jednak nie stało.

Wzmocnienie narodu

Niezwykle brutalne represje będące konsekwencjami stawienia oporu caratowi nie zabiły ducha, a wręcz przeciwnie, wzmocniły świadomość Polaków. Jeszcze mocniej karmiły marzenie o wolności. Dzięki powstaniu styczniowemu kolejne pokolenia zdobyły nowych bohaterów, a wydarzenia powstańcze wzmacniały w nich siłę w walce o wyzwolenie, które miało nadejść za niespełna pół wieku.

Powstanie styczniowe odbiło się szerokim echem w kulturze i sztuce. W literaturze powstanie nabrało niewypowiedzianych wartości. Na twórczości Orzeszkowej, Prusa i Żeromskiego wychowali się ci, którzy odzyskali wolną Polskę. Cytaty z dział tych pisarzy wzmacniały kolejnych pokoleń. Poza dziełami literackimi cześć powstańcom oddali malarze. Wielkie płótna Grottgera, Gerymskiego i Matejki głęboko wryły się w świadomość Polaków.

Powstanie styczniowe wyrosło do rangi mitu i nie zginęło w pamięci. Nawet dziś istnieją ludzie, którzy kultywują jego wartość. Ubierając się w mundury w styczniowe noce spotykają się by oddać cześć walczącym o wolność. Wydarzenia związane z powstanie styczniowym stają się tematem i motywem odzieży patriotycznej. Dumni Polacy z dumą noszą dziś koszulki z podobiznami Traugutta czy grafiką nawiązujących do powstańczych wydarzeń. Patriotyczne koszulki oferujemy w naszym sklepie internetowym. Nadchodzi czas nowego patriotyzmu nie wstydzącego się przeszłości, który czerpie z działań tych, którzy oddali swoje życie za wolność.

Napisz komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *

X