Husaria – duma Polaków

Bitwa pod wiedniem - Szarża husarii na Turków

Wertując karty historii Polski w poszukiwaniu treści mówiących o polskiej armii, nie sposób pominąć tej części dziejów Polski zbrojnej jaką stanowi husaria. Ta elitarna jednostka przez niemalże półtora wieku nie przegrała żadnej bitwy!

Czasy, w których przyszło jej służyć Koronie obfitowały w wielką ilość konfliktów zbrojnych, w których to husaria czynnie brała udział walcząc nie tylko o wolność Państwa Polskiego, ale często też w obronie Europy i jej wartości. Oto kilka faktów o polskiej husarii.

Husaria – pochodzenie formacji

Choć wsławiona husaria niemalże natychmiast kojarzy się z Polską, gdyż to w służbie na naszych ziemiach zyskała największą sławę, to źródeł pochodzenia dopatrzeć się można w zupełnie innym zakątku Starego Kontynentu.

Ta elitarna formacja kawaleryjska swoje korzenie ma w państwie węgierskim oraz serbskim. Niektórzy badacze twierdzą nawet, że husaria wywodzi się z Persji. Wzmianki o husarii odnaleźć można już w dokumentach wojskowych z X wieku. Pierwsze z nich mówią o husarii jako o lekkozbrojnej jeździe, które odnaleźć można także w źródłach bizantyjskich. Kolejno formacja ta (około XV wieku) dotarła na Węgry z ziem serbskich, a następnie do Polski i Litwy.

Pochodzenia nazwy upatruje się w serbskim wyrazie „usar” lub „gusar”, oznaczającym rozbójnika lub wojownika poruszającego się konno. Niektórzy uczeni twierdzą natomiast, że słowo husarz wywodzi się z węgierskiego „husz” i „ar”, co oznacza „dwadzieścia” i „dobra ziemskie” lub „lenno”.

Na ziemiach polskich pierwsi husarze pojawili się na samym początku XVI wieku i od tego czasu na długo zadomowili się w formacjach polskiego rycerstwa. Już w 1500 roku Andrzej Kościelecki – podskarbi wielki koronny – zwerbował pierwszych husarzy, natomiast w 1503 roku Sejm powołał pierwsze husarskie chorągwie. Tak zaczęła się przeszło dwu wieczna historia tej niesamowitej, siejącej postrach na całym kontynencie, jednostki.

Szarża husarska na wroga obraz
Husaria – obraz Stanisława Batowskiego Kaczora

Husarski rynsztunek

Podstawowe elementy wyposażenia każdego husarza, to pancerz, tarcza, drzewo i przyłbica. Kolejne elementy to husarski miecz zwany koncerzem, łuk i nadziak, a później także pistolety. Husarski rynsztunek, razem z postępem czasu, ewoluował.

Jako, że początkowo była to jazda lekka, husar ubrany był w kaftan. Wtedy też do podstawowego uzbrojenia należała drewniana tarcza turecka, której jeden rób był specyficznie wydłużony. Zmiany nastały, kiedy zamiast kaftanów zaczęto używać szyszaków i lekkich zbroi.

Kopia husarska – broń

Do ataku służyła wtedy sięgająca nawet sześciu metrów długości kopia. Broń ta wykonywana była specjalną techniką poprzez drążenie wewnątrz i stosowania specjalnych wzmocnień dzięki oplotom z rzemienia. Wykorzystywano również specjalny klej. Dzięki temu stawała się ona zarówno niezwykle wytrzymała, jak i lekka. Kopie te zdobione były długim proporcem.

W tym uzbrojeniu zaczęto wprowadzać kolejne reformy, co związane było z przekształcaniem husarii w jazdę cięższą. Reformy te wprowadził Stefan Batory. Wtedy też husaria została wyposażona we wzmocnione półpancerze i masywne szyszaki. Zastosowano także karwasze, nabiodrniki a także pasy ze skóry. Wymieniono również tarcze tureckie na okrągły kałkan.

Pióra – symbol husarski

Znamiennym elementem husarskiego rynsztunku były, wyrastające już do rangi wielkiego symbolu, pióra. Mówi się, że były to wyłącznie pióra należące niegdyś do ptaków drapieżnych. Rzecz jasna i takie znaleźć można było przy husarskiej zbroi. Realia jednak sprawiały, że często pióra te pochodziły od kur, czy gęsi.

Argumentem tutaj były oczywiście finanse. Pióra na początku mocowano przy różnych elementach wyposażenia husarii. Najlepiej jednak zapamiętane one zostały na husarskich skrzydłach. Skrzydła te mocowano do napleczników zbroi, jednak nie było to typowe.

Zwykle przytwierdzane one były do siodła. Ten element uzbrojenia spełniał wiele istotnych funkcji. Przede wszystkim istotny był aspekt psychologiczny. Umocowane skrzydła działały odstraszająco na konie wroga. Legendarny hałas to tylko mit. W ferworze walki był on niesłyszalny.

Skrzydła te stanowiły także ochronę husarza. Ciekawe jest, że ten element wyposażenia nie był elementem obowiązkowym, ale jednak często używanym, nie tylko podczas parad, ale także w walce. Wizualne wrażenie działało jednak na wyobraźnię, dlatego też skrzydła utrwaliły się w świadomości człowieka.

Husarska hierarchia

Jak w każdej jednostce, tak i w husarii występowała hierarchia wśród żołnierzy. Każdy z husarzy był człowiekiem niezwykłej odwagi i siły. Każdy z nich zajmował też konkretne miejsce w całej strukturze. Jedna chorągiew husarska liczyła od 100 do 180 jeźdźców. Dowództwo nad chorągwią sprawował rotmistrz, którego zastępcą był porucznik. W pewnym momencie i porucznik dorobił się swojego następcy w postaci namiestnika.

W skład każdej chorągwi wchodziły poczty, którymi dowodził towarzysz. Służby logistyczne odpowiadające za opiekę nad końmi, obóz, prace naprawcze odpowiadali ciurowie. Wybierany przez wszystkich husarzy najlepszy z nich dostępował zaszczytu chorążego, do którego zadań należało trzymanie sztandary chorągwi. Taki rozkład i hierarchia w formacji stanowiła jeden z jej sukcesów.

Potęga nie do zatrzymania

Z chwilą pojawienia się husarii od razu wystawieni zostali oni na próby siły. Już pierwsze bitwy pokazały, że husarska chorągiew jest niczym renesansowy czołg, którego nie sposób zatrzymać. Zaledwie trzy lata po zawiązaniu pierwszych rot, bo w 1506 roku, w bitwie pod Kleckiem husaria starła z powierzchni Tatarów.

Kolejna sławna bitwa, w której skrzydlaci wojacy gromią nieprzyjaciela, tym razem Moskala, to starcie pod Orszą w 1514 roku. Wspomniane reformy uzbrojenia husarskich chorągwi utwierdzały polską potęgę wojskową. Bitwy pod Lubieszowem, Byczyną oraz pod Bukową na Wołoszczyźnie pokazały wielką przewagę polskiego wojska nad przeciwnikiem i przyczyniały się do coraz większego rozgłosu na temat polskich chorągwi husarskich.

Chorągwie husarskie – potęga do potęgi!

Te wydarzenia były tylko przedsmakiem naprawdę potężnych sukcesów i zwycięstw polskiego oręża husarskiego. XVII wiek przyniósł prawdziwą glorię husarzom.

Największe pogromy uczynione przez husarskie formacje to pogrom wojsk szwedzkich w 1605 roku w bitwie pod Kircholmem. Pod Kłuszynem, w 1610 roku, husar</div>ia rozbija w pył zbrojnych Rosjan. Turkowie padli na kolana pod naporem husarii w 1621 roku w bitwie pod Chocimiem. Kozaków pokonano pod Beresteczkiem w 1651 roku, Rosja ugięła się pod Płonką w roku 1660.

Jednakże najsławniejsze bitwy stoczone zostały pod wodzą Jan III Sobieskiego. Chocim 1673 i Wiedeń 1683. W bitwie pod Wiedniem Sobieski odniósł historyczne zwycięstwo, które obroniło całą Europę przez Turecką inwazją. To tylko największe bitwy sukcesy, które przypisuje się polskiej husarii. Ilość bitew i potyczek, w których husaria dawała zwycięstwo koronie było znacznie więcej. Sztuka wojny prowadzona przez husarzy sprawiła, że można śmiało nazwać husarię najlepszą jazdą na świecie.

Schyłek formacji

Wielkie sukcesy formacji husarskich w XVII wieku paradoksalnie osłabiały chorągwie. Spadała liczba husarzy. Także kwestie finansowe miały tu swój udział. Utrzymanie wojska na wysokim poziomie wiązało się z ogromnymi kosztami, a okrutne i wyniszczające wojny wypłukiwały polski skarbiec ze złota. W XVIII wieku szlachta zaczęła skłaniać się bardziej na polityce niż na wojence, czego efektem było coraz to gorsze wyszkolenie husarzy oraz zmniejszająca się ich liczba.

Husaria stała się też wtedy wojskiem paradnym żyjącym niemalże tylko swoją przeszłą sławetną historią. Uchwała Sejmu z roku 1776 zlikwidowała bojowe husarskie formacje.

Husaria – ciekawostki – moda na husarię

Legendarna husaria utrwaliła swoją pozycję poczynając od malarstwa Józefa Brandta i Wojciecha Kossaka. Od tamtej pory żyje ona w świadomości każdego Polaka, ale nie tylko, także inne narody mają wielki szacunek i cześć dla polskich skrzydlatych wojaków. Elementy husarskiego uzbrojenia występują w oznaczeniach współczesnych polskich jednostek bojowych.

Godnymi uwagi są także grupy rekonstrukcyjne. Jedna z takich grup powstała nawet w USA z inicjatywy Amerykanina – Rika Foxa – gitarzysty zespołu heavymetalowego. Husaria wielokrotnie pojawiała się w kinie, nie tylko polskim, ale także włoskim, czy rosyjskim. Husarii poświęcona została bogata literatura. Powstające filmiki, elementy graficzne, tapety bazujące na spuściźnie husarskiej tworzą coraz większą bazę wiedzy o tej formacji.

Ciekawym zjawiskiem jest powstawanie nowego nurtu w modzie bazującego na historii i symbolach patriotycznych. Odzież patriotyczna zyskuje sobie rzeszę entuzjastów. Koszulki patriotyczne, bluzy, a nawet tatuaże to prawdziwy boom na rynku modowym. Taką odzież, w tym koszulki patriotyczne chociażby oferowane przez nasz sklep.

Działania te umacniają tożsamość narodową, pomagają pamiętać historię Polski i stają się dobrym bodźcem dla kultu przeszłości. Ta cześć należy się formacji husarskiej, których szarże chroniły ojczyznę przed najeźdźcą. Odzież patriotyczna to potężny dźwięk okrzyków bojowych polskiego rycerstwa oraz pamięć, która im się należy.

 

Powiązane historycznie artykuły

Napisz komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *

X