Antykomunizm

antykomunizm plakat trocki

Jeśli widzieć politykę jako platformę ścierania się przeciwstawnych sił, każdemu poglądowi, doktrynie lub programowi można przyporządkować jego antytezę. W ten sposób jednej z największych ideologii XX wieku, komunizmowi przeciwstawia się antykomunizm, choć w zamyśle jego twórców Marksa i Engelsa miał on być jedyną, słuszną drogą do uszczęśliwienia wszystkich ludzi. Miało to nastąpić poprzez zbudowanie społeczeństwa pozbawionego ucisku i wyzysku klasowego, opartego na wspólnej własności środków produkcji i równym podziale dóbr.

Tymczasem w rzeczywistości, po wprowadzeniu w życie totalitarnego ustroju komunistycznego przez Lenina i jego kontynuatorów unieszczęśliwionych zostało bardzo wiele osób, a nawet całe narody.

Komuniści odbierali ludziom wolność, inwigilowali, wprowadzili cenzurę, niszczyli tradycję i więzi społeczne, stosowali masowe represje, wysłali miliony obywateli do więzień i łagrów, wprowadzili terror wydając wyroki śmierci za poglądy polityczne.

Stawienie oporu tego typu zjawiskom stało się zatem koniecznością. Każdą formę zwalczania komunizmu nazywa się dzisiaj antykomunizmem.

Definicja i geneza pojęcia

Znaczenie pojęcia „antykomunizm” jest bardzo szerokie i może odnosić się do najróżniejszych postaw, poglądów lub idei zwalczających komunizm w bardzo odmiennych kontekstach historycznych.

Inaczej wyglądał antykomunizm w czasach rewolucji październikowej, inaczej w trakcie zimnej wojny, a jeszcze czym innym był on po upadku „realnego socjalizmu”, a także w czasach dzisiejszych, gdy głównie oznacza rozliczanie z przeszłością i rozrachunki z byłymi komunistami.

Aby lepiej zdefiniować antykomunizm, warto zobaczyć w nim ruch oporu nie tylko wobec wybranych idei komunistycznych, ale raczej wobec całej cywilizacji komunizmu budzącej sprzeciw osób wrażliwych moralnie, intelektualnie lub estetycznie ze względu na jego ułomność w każdej z tych dziedzin.

Niektórzy badacze wyróżniają także tak zwany potoczny antykomunizm, który określić można jako powszechną, wręcz odruchową niechęć do komunizmu, która na co dzień mogła przypominać bierny sprzeciw, jednak w momentach kluczowych takich jak sierpień 80 w Polsce zaowocowała masowymi demonstracjami wspierającymi opozycję.

Działalność antykomunistyczna posługuje się różnymi środkami; od propagandy, przez zabiegi prawne, aż po walkę zbrojną. Może być także legalna lub niezgodna z prawem danego kraju, konspiracyjna lub jawna.

Wreszcie należy pamiętać, że antykomunizm nie musi być tylko i wyłącznie postawą anty-, równie dobrze może proponować pozytywny program polityczny, na przykład wspierający dążenie do wolności osobistej lub promujący społeczeństwo obywatelskie i idee republikańskie.

Na świecie

Cały świat z niedowierzaniem, obserwował sukcesy bolszewików podczas rewolucji październikowej w Rosji w 1917 r, a wprowadzenie przez Lenina rządów komunistycznych wzbudziło już spory niepokój.

Tworzenie społeczeństwa bezklasowego, odbieranie własności prywatnej w celu jej skolektywizowania i zerwanie z tradycją głoszone przez komunistów były nie do przyjęcia przez rządy państw kapitalistycznych.

Idee komunizmu krytykowało, a nawet potępiało wielu zachodnich intelektualistów i artystów. Warto wspomnieć angielskiego pisarza George Orwella, który w swej satyrycznej powieści z 1943 r. pod tytułem „Folwark zwierzęcy” zawarł dobitną alegorię systemu totalitarnego.

Komunizmu obawiali się także zwolennicy innego totalitaryzmu, a mianowicie hitlerowcy, którzy w 1944 r. utworzyli Zespół Roboczy do badań Światowego Zagrożenia Bolszewizmem oraz dążyli do Utworzenia Europejskich Sił

Antykomunistycznych zapraszając do współpracy w 1945 r. węgierskich Strzałokrzyżowców, przedstawicieli rumuńskiej żelaznej Gwardii oraz członków polskiej Brygady Świętokrzyskiej Narodowych Sił Zbrojnych.

Po II wojnie światowej antykomunizm znalazł się w realiach zimnej wojny (1947-1991), czyli stanu napięcia i rywalizacji między ZSRR i jego sojusznikami, a blokiem zachodnim utworzonym przez państwa niekomunistyczne pod przewodnictwem Stanów Zjednoczonych.

Zimnej wojnie towarzyszył wyścig zbrojeń, który z jednej strony miał powstrzymać dążenie ZSRR do narzucenia siłą ustroju komunistycznego innym krajom, a z drugiej strony stanowić zagrożenie dla zachodu militarną przewagą komunistów.

W Rosji

Plakat anatykomunistyczny rok 1932

Nastanie komunizmu w Rosji miało miejsce po przeprowadzonej przez bolszewików rewolucji październikowej w 1917 r. W jej wyniku doszło do wojny domowej w latach 1917-1923, w trakcie której bolszewikom przeciwstawiła się tak zwana Biała Armia. Termin „biali” jest zbiorowym określeniem dla ruchów politycznych i militarnych walczących z komunistami (czerwonymi), a mających na celu przywrócenie starego porządku.

Zwolennicy antykomunizmu w większości członkowie rosyjskiej arystokracji i inteligencji ponieśli jednak ostateczna klęskę i zmuszeni zostali do opuszczenia kraju tworząc tak zwaną „białą emigrację” zaangażowaną w działalność antysowiecką za granicą.

Po wojnie domowej i w jej trakcie doszło do wielu antykomunistycznych – antysowieckich buntów, między innymi na terenie Ukrainy (Centralny Ukraiński Komitet Powstańczy w 1921 r.), w zachodniej Syberii (Czumakowskie powstanie chłopskie w 1931 r.), na Dalekim Wschodzie (bunt w 53 Samodzielnym Kolejowym Batalionie Budowlanym) oraz w innych podległych krajach na przykład antykomunistyczne powstanie w Armenii w 1921r., w Gruzji w 1924 r., czy w Azerbejdżanie w 1930 r.

W trakcie II wojny światowej również powstają antykomunistyczne oddziały Ukraińskiej Powstańczej Armii, Leśni Bracia – partyzanckie organizacje na terenie Estonii, Łotwy i Litwy oraz oddziały antykomunistycznej partyzantki na Białorusi.

Po II wojnie światowej znane są przypadki buntów, a nawet powstań zbrojnych w łagrach, gdzie zsyłani byli więźniowie polityczni.

Historia powojennej Rosji zna wielu dysydentów, którzy z narażeniem życia, zamykani w więzieniach za poglądy, zsyłani do lagrów albo przymusowo leczeni w zakładach psychiatrycznych przeciwstawiali się totalitarnej władzy komunizmu.

Pisarz rosyjski Aleksandr Sołżenicyn był represjonowany za swoje poglądy, a w końcu został wydalony z kraju, swoje przeżycia z łagrów, a także wnikliwy obraz systemu zniewolenia i terroru komunistycznego zawarł w trzytomowym dziele „Archipelag Gułag”.

W USA

Polityczny plakat przedstawiający europejski anarchizm rok 1919

Stany Zjednoczone mają w swej historii dwa okresy silnego antykomunizmu, którym nadano wspólną nazwę Czerwonej Paniki (ang. Red Scare). Pierwszy z nich miał miejsce tuż po rewolucji październikowej w Rosji, a mianowicie w latach 1919-1920, kiedy to w USA wzmogła się działalność związków zawodowych i ruchów anarchistycznych.

Czerwona Panika w tym czasie polegała na obawie przed wpływami komunistów na amerykańskie społeczeństwo, zapanowała powszechna podejrzliwość. W całych Stanach dochodziło do licznych aresztowań w toku agresywnych śledztw, zapadały surowe wyroki, takie jak 20 lat więzienia za rozdawanie ulotek i deportacje z powodów poglądów politycznych.

Drugi raz Czerwona Panika opanowała USA podczas zimnej wojny od roku 1947 do 1957 r., kiedy to szczególnie mocno obawiano się agentów ZSRR w amerykańskich sferach rządowych.

Z tego powodu zaczęto sprawdzać lojalność pracowników administracji państwowej, a z czasem i sektora prywatnego. Poprzez łamanie kariery zawodowej zmuszano ludzi do współpracy i wskazywania podejrzanych o sympatię do komunistów, powstała nawet tajna organizacja, która prowadziła kartoteki ponad 150 tys. osób i 60 tys. organizacji.

Toczyły się liczne kampanie przeciw obcokrajowcom, głośny był przypadek ataku i pobicia 183 Rosjan w miejscu ich spotkań. Ograniczono także imigrację z krajów wschodniej i południowej Europy.

W tym czasie „w walce z wewnętrznym zagrożeniem komunistycznym” zasłynął szef specjalnej podkomisji śledczej, senator Joseph McCarthy. Do dziś pozbawione skrupułów metody śledcze oraz tworzenie atmosfery strachu i podejrzeń nazywa się od jego nazwiska makkartyzmem.

Trzeba jednak przyznać, że działająca na oślep komisja McCarthy’ego nie zdołała wykryć większości dobrze zakonspirowanych agentów ZSRR, których obecność wśród elit Stanów Zjednoczonych potwierdziły liczne dokumenty NKWD z czasów zimnej wojny.

W Polsce

Antykomunizm w Polsce uważany jest za najważniejszy dwudziestowieczny prąd ideowy, który wpłynął na wszystkie dziedziny życia prowadząc wielu obywateli od myśli do czynu. Mówi się także, że jest on elementem tożsamości narodowej.

Wiąże się z polskim katolicyzmem w osobach księdza Tischnera i Jana Pawła II. Inspiruje wielu artystów, w tym poetów Zbigniewa Herberta i Wisławę Szymborska.

Antykomunizm był dobrem wspólnym prawie wszystkich formacji politycznych II RP, w dwudziestoleciu międzywojennym, czerpali z niego zarówno Dmowski jak i Piłsudski.

Sprzeciw wobec komunizmu był wyborem moralnym, łączącym ludzi różnych obozów politycznych. Jednakże antykomunizm miał nie tylko formę ideałów, często przeradzał się w prawdziwą walkę, której miliony Polaków poświęciły swoją wolność, a nieraz i życie.

Wojna polsko-bolszewicka 1919-1921 r.

Ledwie co odzyskawszy niepodległość po zakończeniu I wojny światowej Rzeczpospolita Polska (wtedy II RP) musiała stawić czoła imperialnym zakusom Rosji, dążącej do podboju państw europejskich i przekształcenia ich w republiki radzieckie.

Impulsem do rozpoczęcia konfrontacji zbrojnej było zajęcie przez bolszewików należącego przed wojną do Polski Wilna 4 stycznia 1919 r. Wojsko polskie dowodzone przez marszałka Józefa Piłsudskiego odbiło Wilno 19 kwietnia 1919 r. deklarując samostanowienie wszystkich narodowości przedrozbiorowej Rzeczpospolitej Obojga Narodów. Dalsze sukcesy Polaków odznaczają się odbyciem Mińska, Borysowa, Połocka, a także Kijowa.

Niestety 5 czerwca 1920 następuje przełamanie frontu polskiego, a do sierpnia, aż pięć armii radzieckich dociera pod Warszawę. Uznana za Cud nad Wisłą zwycięska Bitwa Warszawska stoczona w dniach 13-25 sierpnia 1920 r. jest kolejnym momentem przełomowym w wojnie, który przeważa szalę zwycięstw na polską stronę wraz ze zdobyciem Mińska i Grodna.

18 października podpisany zostaje rozejm, a 18 marca 1921 r. – traktat ryski wytyczający wschodnią granicę Rzeczpospolitej. Granica ta utrzymana zostanie do 17.09.1939 r. do momentu agresji ZSRR na Polskę, w wyniku której życie traci między innymi ponad 21 tysięcy ofiar zbrodni katyńskiej.

Działalność Armii Krajowej

Armia Krajowa stanowiła zakonspirowane siły zbrojne Polskiego Państwa Podziemnego w czasie II wojny światowej. Jej nadrzędnym celem była walka o niepodległość ojczyzny okupowanej przez Niemcy i ZSRR.

Armia Czerwona po wkroczeniu na tereny polskich Kresów Wschodnich w 1944 r. rozpoczęła masowe represje ludności cywilnej, stosując aresztowania, deportacje i terror. Palone były polskie kościoły, likwidowano polską inteligencję mordowano chłopów pomagających partyzantom.

W tym okresie zabito kilkanaście tysięcy ludzi, z Wilna i okolic deportowano około 80 tys osób w głąb Rosji i na Syberię. W Polsce tworzono obozy koncentracyjne dla oficerów AK i dla działaczy polskich.

W 1945 r. utworzono Centralną Komisję Likwidacyjną AK, która w swej obłudnej taktyce obiecywała AK-owcom amnestię za ujawnienie się, gdy tymczasem faktycznie internowano ich, a zebrane informacje pozwalały zatrzymywać następnych żołnierzy.

Największym czynem zbrojnym AK było Powstanie Warszawskie w dniach 1 sierpnia – 3 października 1944 r., a w sumie na całym terytorium Polski Oddziały Polski Walczącej w latach 1942-45 dokonały 110 tysięcy większych akcji zbrojno- dywersyjnych. Żołnierze Armii Krajowej służyli w wywiadzie, organizowali akcje odwetowe, produkowali broń, chronili ludność cywilną przed okupantem, głosili propagandę antykomunistyczną.

Po zakończeniu II wojny światowej żołnierze AK byli prześladowani przez władze komunistyczne często aresztowani, brutalnie przesłuchiwani i potajemnie mordowani. Objęto cenzurą wszelkie informacje na temat AK, po to by pamięć o nich zaginęła.

Żołnierze Wyklęci

Nazywani także Żołnierzami Niezłomnymi lub polskim powojennym podziemiem niepodległościowym i antykomunistycznym stawiali opór sowietyzacji polski, po podporządkowaniu jej ZSRR po roku 1945.

Oblicza się, że w ramach wszystkich organizacji i grup konspiracyjnych działających w tym ruchu uczestniczyło około 120-180 tysięcy osób. Większość z nich zakończyła działalność po roku 1947, kiedy to kraje zachodnie uznały władzę ZSRR w Polsce.

W niepodległościowym podziemiu nadal pozostało nie więcej niż 2 tys osób. Akcje zbrojne Żołnierzy Wyklętych skierowane były głównie w oddziały zbrojne UB, KBW i MO. Życiorys każdego z poniższych dowódców i żołnierzy polskiego podziemia jest przykładem walki antykomunistycznej, w której ponieść trzeba było największą ofiarę, ofiarę swojego życia:

  1. Marian Biernacik „Orlik”,
  2. Zygmunt Szendzielarz „Łupaszka”
  3. Józef Kuraś „Ogień”,
  4. Stanisław Sojczyński „Warszyc”,
  5. Witold Pilecki „Witold”,
  6. August Emil Fieldorf „Nil”,
  7. Władysław Liniarski „ Mścisław”,
  8. Jan Tabortowski „Bruzda”,
  9. Łukasz Ciepliński „Ludwik”,
  10. Anatol Radziwonik „Olech”,
  11. Henryk Flame „Grot”, „ Bartek”,
  12. Wacław Lipiński „Aleksander”,
  13. Hieronim Dekutowski „Zapora”
  14. Zdzisław Broński „Uskok”,
  15. Stanisław Kasznica „Wąsowski”,
  16. Władysław Łukasiuk „Młot”,
  17. Mieczysław Dziemieszkiewicz „Rój”,
  18. Antoni Żubryd „Zuch”,
  19. Zdzisław Badocha „Żelazny”,
  20. Wincenty Kwieciński „Głóg”,
  21. Danuta Siedzikówna „Inka”,
  22. Feliks Selmanowicz „Zagończyk”,
  23. Józef Franczak „Lalek” – ostatni partyzant w Polsce, którego funkcjonariusze SB aresztowali , a następnie rozstrzelali w 1963 r.

Wolność i Niezawisłość

Ta polska cywilno-wojskowa organizacja antykomunistyczna założona w 1945 r. w Warszawie zaliczana jest do ruchu Żołnierzy Wyklętych. Na początku działalności WiN skupiała się na walce politycznej, której celem było niedopuszczenie do zwycięstwa komunistów w wyborach po II wojnie światowej. Organizacja posiadała także silne oddziały zbrojne oparte na ogniwach AK.

Jesienią 1945 r. część członków WiN postanowiła się ujawnić, aresztowano też pierwszego prezesa płk Jana Rzepeckiego, a rok później jego następcę płk Franciszka Niepokólczyckiego.

Po 1946 r. nowe kierownictwo podporządkowało organizację polskiemu rządowi emigracyjnemu. Członkowie WiN poinformowali Radę Bezpieczeństwa ONZ o fałszerstwach wyborczych podczas referendum ludowego. Oddziały zbrojne prowadziły akcje przeciwko działalności SB na terenie Polski, atakowały posterunki milicji i członków ORMO, dochodziło do walki z oddziałami wojska, KBW i WOP, rozbijano więzienia, nie cofnięto się nawet przed wyrokami na osobach współpracujących z władzą komunistyczną i członkami PPR traktując je jako obronę przed terrorem.

Doszło także do współpracy z wywiadem zachodnim polegającej na przyjmowaniu agentów zagranicznych i wysyłaniu z Polski emisariuszy i kurierów oraz ludzi na przeszkolenie wywiadowcze i dywersyjne. W 1952 r. doszło ostatecznie do likwidacji organizacji, odbyły się także procesy kierownictwa WiN.

Komitet Obrony Robotników

KOR był polską organizacją opozycyjną powołaną do życia w 1976 r. przez Antoniego Macierewicza, Piotra Naimskiego oraz Wojciecha Onyszkiewicza, a wspieraną między innymi przez Jacka Kuronia.

Wystosowali oni Apel do społeczeństwa i władz PRL, w którym wzywali do solidarności i pomocy robotnikom represjonowanym po strajkach w Ursusie i Radomiu. Określali cel KOR-u jako inicjowanie pomocy prawnej, finansowej i lekarskiej oraz informowanie o prześladowaniach.

Domagali się amnestii dla aresztowanych i skazanych i przywrócenie osób represjonowanych do pracy. W sumie, w wyniku działań KOR-u, takich jak, między innymi, przeprowadzanie zbiórek pieniędzy, udzielono pomocy co najmniej kilkuset rodzinom w Radomiu, Ursusie, Płocku, Grudziądzu, Gdańsku i Łodzi. Spływające do organizacji informacje o naruszaniu prawa w Polsce były impulsem do powołania w 1977 r.

Biura Interwencyjnego koordynującego pomoc poszkodowanym przez władze PRL. Organizacja wydawała też pisma informacyjne poza cenzurą, a prywatny numer telefonu Państwa Kuroniów w Warszawie stał się powszechnie przyjętym miejscem przyjmowania informacji o represjach.

W 1977 r. doszło do aresztowań członków KOR-u, co wzbudziło liczne protesty również za granicą. W ich wyniku władze zdecydowały się na udzielenie amnestii 22 lipca 1977 r. nie tylko członkom Komitetu Obrony Robotników, ale również samym pozostającym jeszcze w więzieniach uczestnikom strajków.

Cel zatem został osiągnięty, a organizacja przekształciła się w Komitet Samoobrony Społecznej KOR, kontynuujący pracę w latach 1977-81 na rzecz osób represjonowanych, ale także formułujący zasady ruchu demokratycznego i inspirujący środowiska opozycyjne PRL do szerszych działań, których efektem były między innymi wydarzenia sierpnia 1980 i powstanie NZZ „Solidarność”

Protesty robotników

Podporządkowanie Polski interesom ZSRR budziło powszechne niezadowolenie, a zatajanie zbrodni stalinizmu oraz ciągłe represje nakłaniały do buntu. Do tego dochodziły pogarszające się warunki życia oraz niskie płace.

W wielkich zakładach pracy na terenie całego kraju dochodziło do protestów, które były brutalnie tłumione przez MO, SB i ORMO .

  • Czerwiec 1956 – demonstracje uliczne w Poznaniu.
  • Marzec 1968 – kryzys polityczny zapoczątkowany protestami studentów w Warszawie, Gdańsku, Krakowie, Radomiu, Łodzi i Poznaniu.
  • Grudzień 1970 – nazywany masakrą na Wybrzeżu, zamieszki głównie w Gdyni, Gdańsku, Szczecinie, i Elblągu.
  • Czerwiec 1976 – strajki w 97 zakładach w całej Polsce, między innymi w Radomiu, Ursusie i Płocku w odpowiedzi na zapowiedziane podwyżki cen.
  • Świdnicki Lipiec 1980 – strajki zaczęły się w Świdniku i objęły całą Lubelszczyznę.
  • Strajk w Stoczni Gdańskiej 14 sierpnia 1980 r. – zorganizowany przez Wolne Związki Zawodowe Wybrzeża. Po dołączeniu do niego kolejnych zakładów z Gdańska powstał Międzyzakładowy Komitet Strajkowy z Lechem Wałęsą na czele. Po raz pierwszy wśród postulatów socjalnych wysunięto żądania polityczne. Strajki objęły cały kraj; stanęły stocznie na Wybrzeżu, wstrzymano wydobycie węgla na Górnym Śląsku. Tym razem z uwagi na skalę protestów nie doszło do krwawego ich tłumienia, władza zdecydowała się wysłać do Gdańska Komisję Rządową w celu rozpoczęcia rozmów. W efekcie tych rozmów przedstawiciele komitetów strajkowych i strony rządowej podpisali Porozumienia Sierpniowe i tym samym powołali do życia Niezależny Samorządowy Związek Zawodowy „Solidarność”.

NSZZ „Solidarność”

Utworzony na mocy porozumień sierpniowych ze strajkującymi w Gdańsku w sierpniu 1980 r. Niezależny Samorządowy Związek Zawodowy „Solidarność” do grudnia 1981 przerodził się ze związku zawodowego w masowy ruch o charakterze społeczno-niepodległościowym, zrzeszający w szczytowym okresie nawet 10 mln Polaków.

Władze PRL w obawie przed utratą kontroli nad państwem wprowadziły 13 grudnia 1981 r. stan wojenny i zdelegalizowały NSZZ „Solidarność”. Przywódcy związkowi zostali internowani i wydano rozkaz strzelania do demonstrantów, co doprowadziło do zabicia 9 górników w kopalni Wujek i ranienia kolejnych 21 oraz dalszych ofiar podczas zamieszek w Gdańsku.

Po delegalizacji podjęto podziemne działanie Solidarności w walce o niepodległą Polskę skutkujące masowymi represjami i aresztowaniami. Kiedy w 1985 r. władzę w Rosji objął Michaił Gorbaczow na fali wprowadzonej przez niego pierestrojki zwolniono większość więźniów politycznych. Jednak stan gospodarki nie ulegał poprawie, a gdy w 1988 r. zaistniało zjawisko galopującej inflacji i sankcji ekonomicznych, w Polsce wybuchły kolejne strajki.

Doprowadziły one do obrad Okrągłego Stołu, w wyniku których pozwolono NSZZ „Solidarność” wysuwać swoich kandydatów do Sejmu i Senatu. Wybory okazują się klęską PZPR. Solidarność uzyskała wszystkie wolne mandaty, a zawiązując koalicję z ZSL i SD uzyskała większość parlamentarną. Tak oto 24 sierpnia 1989r. Sejm powołał Tadeusza Mazowieckiego na pierwszego niekomunistycznego premiera w Polsce.

Antykomunizm jest zatem ważną kartą w historii wielu narodów, a my dziś możemy upamiętniać go w ramach obchodów kolejnych rocznic ważnych wydarzeń. Niektóre symbole ruchu antykomunistycznego stały się powszechnym znakiem patriotyzmu. Znaleźć je można na przedmiotach codziennego użytku albo też na koszulkach antykomunistycznych oferowanych w sprzedaży w naszym sklepie.

Napisz komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *

X